تبلیغات

چرخ برخي طرح هاي پژوهشي از کار افتاد!

چرخ برخي طرح هاي پژوهشي از کار افتاد!

مهر/ اکثريت طرح هاي پژوهشي ملي که سابقه اي چندين ساله دارد، به دليل بي توجهي و نبود برنامه هدفمند در امر پژوهش و فناوري در کشور، به حالت تعليق درآمده و به نوعي چرخهاي آنها از حرکت ايستاده است.
تحولات زندگي بشر در قرن بيستم نشان از گسترش روزافزون اهميت علم و پژوهش دارد، به نحوي که در نيمه دوم اين قرن، کشورهاي صنعتي و در حال توسعه با آگاهي از نقش پژوهش در خلق فناوري و شتاب‌دهي براي توسعه، عمده توجه خود را براي تقويت و ارتقاي علم و فناوري اختصاص دادند. به همين دليل است که بين پيشرفت بخش علم و پژوهش و شتاب توسعه فراگير و پايدار در هر کشور، ارتباط مستقيم ديده مي شود.

در کشور ما نيز در اسناد بالادستي و سياستهاي کلي نظام به موضوع پژوهش و فناوري تاکيد ويژه اي شده است و براي به حرکت درآمدن موتور محرک توسعه اين بخش و به طور کل توسعه اقتصادي، طرح هايي نيز در اين زمينه به تصويب رسيد که به نظر مي رسد در صورت اهميت دادن به اين طرحها و برنامه ريزي براي اجراي آنها، هم اکنون اغلب اين طرحهاي پژوهشي ملي بايد شکل عملياتي به خود مي گرفت.
اما بررسي هاي انجام گرفته نشان مي دهد که با گذشت بيش از ۵ سال از تعريف اوليه، بسياري از اين طرح هاي ملي راه به جايي نبرده اند و به حالت تعليق درآمده اند. اين درحالي است که يکي از عوامل اساسي پيشرفت در کشورهاي توسعه يافته، توجه خاص به امر فناوري و پژوهش است اما در کشور ما هنوز اين حوزه، جايگاه حقيقي خود را نيافته و اين ناکامي به عدم توجيه ضرورت اجراي طرح هاي پژوهشي و فناوري، بي توجهي مسئولان، نبود پل ارتباطي ميان صنعت و علم و نيز عدم بکارگيري توان بخش خصوصي برمي گردد.
آنطور که از اظهارات مجريان طرح هاي علمي پژوهشي، استنباط مي شود اين طرح ها براي دولتها به صرفه نبوده و يا عزم و اراده ملي براي اجراي آن وجود نداشته است. به همين دليل آنطور که بايد، مورد حمايت و توجه قرار نگرفته اند.
به بيان ديگر، اعتبارات ناچيز دولتي، کند بودن بخش هاي دولتي، ريسک بالاي سرمايه گذاري در طرح هاي پژوهشي، سطح بالاي فناوري و نبود مدل مشخصي براي توسعه فناوري با مشارکت بهره برداران مختلف، سبب شد تا بسياري از طرح هاي ملي حوزه علم و فناوري متوقف شد.

طرح هاي پژوهشي ملي به عمر چهارساله دولتها قد نمي دهد
از سوي ديگر بررسي دلايل توقف اکثريت طرح هاي ملي پژوهشي فناوري که از دولت گذشته تعريف شده بود، نشان مي دهد که از آنجايي که اين پروژه ها در يک سال نتيجه نمي دهند و زماني بيش از ۴ سال براي به ثمررسيدن نياز دارند، اين مدت زمان به عمر دولتها قد نمي دهد و به همين دليل دولتها در عمر ۴ ساله خود توجهي براي آنها به خرج نمي دهند و به نوعي پرداختن به اين طرحها از حوصله مديران خارج است.
به بيان ديگر، در تخصيص اعتبارات، طرح هاي ملي پژوهشي به صورت يک سرمايه گذاري براي آينده ديده نمي شود.

اکثريت طرح هاي پژوهشي ملي متوقف شد
منصور کبگانيان قائم مقام ستاد راهبري اجراي نقشه جامع علمي کشور در گفتگو با خبرنگار مهر، با بيان اينکه اکثريت حدود ۷۰ الي ۸۰ طرح کلان ملي که درقالب شوراي عالي عتف مصوب شده بود، از سال ۹۰ به بعد متوقف شده است. مي گويد: اين طرح ها ابرپروژه هايي هستند که هر کدام مي توانند ۱۰ الي ۲۰ دانشجوي دکتري و کارشناسي ارشد را از دانشگاه ها و پژوهشگاه ها جذب کنند.
عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي مي افزايد: اين طرح ها شامل قطار سريع السير، ماهواره‌ها، گياهان دارويي، هواپيماهاي متوسط به بالا، بيوتکنولوژي و موارد ديگر مي شود که با حدود ۸۰ ميليارد تومان بودجه مصوب شده بود اما در حال حاضر اکثريت آنها متوقف و رديف اعتبار آنها حذف شده است.

۴۷ طرح پژوهشي به ۲۰ طرح تنزل يافت
اين درحالي است که وحيد احمدي معاون پژوهشي وزارت علوم در گفتگو با خبرنگار مهر، دلايل تعليق بسياري از طرحهاي پژوهشي را مشکل عدم اعتبار مي داند و مي گويد: ۴۷ طرح کلان مصوب شوراي عتف با مشکل عدم اعتبار بودجه و نبود مديريت صحيح همراه بودند که البته اين مشکلات را نمي توان ايراد مسئولان قبلي عنوان کرد. چراکه تصويب طرح هاي کلان حرکتي جديد در کشور به شمار مي رفت.
وي با بيان اينکه ساماندهي و مديريت طرح هاي کلان ملي زمان زيادي را از دبيرخانه شوراي عتف گرفت تا براي تمامي طرح ها اهداف، مجري و نقشه راه مشخص شود، مي افزايد: پس از بررسي هاي متعدد، مشخص شد که ۳۴ طرح کلان ملي داراي دستگاه بهره بردار هستند و مي توان براي آنها اعتبار تامين کرد اما با اين وجود سازمان مديريت در روند اعتبار بودجه براي اين طرح ها با مشکل مواجه شد. بنابراين تصميم گرفته شد تا طرح هاي با قابليت اقتصاد مقاومتي مشخص و تامين اعتبار شود که در مجموع بيش از ۲۰ طرح در اين رديف قرار گرفتند.
عدم تامين اعتبار لازم براي اجراي طرح هاي کلان ملي از مشکلاتي است که معاون وزير علوم مطرح مي کند و معتقد است که محققان کشور در روند اجراي فني طرح هاي کلان ملي هيچ مشکلي ندارند اما اعتبار لازم براي عملياتي سازي آنها وجود ندارد. به همين دليل لازم است که زماني که طرح هاي کلان ملي تصويب مي شوند موضوع تامين اعتبار آنها نيز مورد توجه قرار گيرد.

طرح هاي پژوهشي قرباني پيش داوري شدند
اما محمد مهدي نژاد نوري معاون سابق پژوهشي وزارت علوم در گفتگو با خبرنگار مهر، دلايل مغفول ماندن طرحهاي پژوهشي را پيش داوري و ذهنيت غلط برخي افراد عنوان مي کند و مي گويد: در سه سال گذشته، پيش داوري و ذهنيت غلطي درخصوص طرح هاي کلان ملي شکل گرفت که اين طرح ها کارشناسانه نبودند و با ديدگاه منافع گروهي تدوين شده اند که اين ديدگاه ضربه بزرگي به طرح هاي کلان ملي وارد کرد. اين ديدگاه ها موجب شد تا شتاب حرکت اين طرح ها کاهش يابد و انگيزه افراد فعال در اين پروژه ها نيز کاهش يافت.
وي با بيان اينکه طرح هاي کلان ملي نيازمند شروط سازنده و پيشبرنده بودند اما اکنون شروط محدود کننده براي اين طرح ها اعمال شده، مي افزايد: موضع گيري ها و وقفه اي که در روند اجراي طرح هاي کلان ملي صورت گرفت موجب شد تا مجلس و دولت نيز به اين موضوع بي تفاوت شوند و منابع کمتري به طرح هاي کلان ملي اختصاص يابد و اين کاهش منابع، موجب رکود بيشتر طرح هاي کلان ملي شد.
معاون سابق پژوهشي وزارت علوم معتقد است که بايد سياستي در نظر گرفته مي شد تا در ابتدا دولت ريسک فعاليت در پروژه هاي تحقيقاتي را مي پذيرفت و پس از آن دستگاه هاي اجرايي و بخش خصوصي وارد اين عرصه مي شدند.

دولت عنايتي به طرح هاي کلان ملي نداشت
محمد مهدي زاهدي رئيس کميسيون آموزش عالي مجلس نيز در گفتگو با خبرنگار مهر، با انتقاد از اينکه دولت به طرح هاي کلان ملي عنايت نداشته و بايد اين سياست بازنگري شود، مي گويد: اگر طرح هاي کلان ملي عملياتي شوند بحث اقتصاد دانش بنيان در کشور محقق خواهد شد و به تبع آن استقلال علمي، فناوري و استقلال در بسياري از حوزه هاي صنايع اجرايي مي شود.
وي با بيان اينکه من نمي دانم دولت چه تفکري داشت که با اين طرح ها مخالف بود، مي گويد: حدس من اين است که شايد چون اين طرح ها در دولت قبل تصويب شده ممکن است اثر خصومت برخي ها با دولت قبل بوده باشد و بدين ترتيب طرح ها، کنار گذاشته شده اند. در حالي که بايد توجه داشت که اين ها طرح ملي هستند و بحث اين دولت و آن دولت نبايد در آنها دخالت داشته باشد.
رئيس کميسيون آموزش عالي مجلس درخصوص چرايي عدم اختصاص بودجه به طرحهاي کلان تاکيد مي کند: ما در پيشنهادات بودجه اي که در دولت داشتيم، کميسيون پيشنهاد داد اين بودجه ها افزايش لازم را پيدا کند، اما در کميسيون تلفيق، نمايندگان دولت با اين پيشنهاد مخالفت کردند که اين جاي تاثر و تعجب دارد.

مجريان معترض نگران از گفتن واقعيت
مجريان برخي طرح هاي پژوهشي به دليل معلق ماندن اين پروژه ها معترض هستند اما پيگيري هاي خبرنگار مهر، براي صحبت با آنها با موفقيت همراه نبود چرا که مجريان اين طرحها، به دليل آنکه اوضاع بدتر از شرايط فعلي شود، از بازگويي واقعيت اجنتاب کردند و معتقدند که پرداختن به اين مساله به جاي آنکه باعث پيشبرد شرايط شود، اندک اميد موجود براي به ثمر نشستن طرح ها را نيز تحت الشعاع قرار مي دهد. درهمين حال حتي برخي مسئولان شوراي عالي عتف نيز از معرفي طرحهايي که به نوعي مختومه اعلام شده اند اجتناب کردند.
به طورکلي اما اظهارات برخي از مجريان طرح ها گوياي اين واقعيت است که سرنوشت طرح هاي ملي پژوهشي به دليل عدم همکاري دستگاههاي اجرايي و بهره بردار نامعلوم است و به نوعي هسته هاي علمي آنها در حال گسستگي است. به بيان ديگر وزارتخانه هاي کشور خواهان استفاده از فناوري و پژوهش نيستند و به همين دليل حدود ۸۰ درصد طرح هاي کلان ملي، اکنون در رکود کامل به سر مي برند.

در جدول زير ميزان پيشرفت، دلايل کندي پروژه و کاربرد و مزاياي برخي از طرح هاي پژوهشي آمده است.
تصوير شماره 2

در کنار طرح هايي که به دليل عدم حمايت دولت، به نوعي به حالت تعليق درآمده و چرخشان از حرکت بازايستاده است، ۱۲ طرح کلان ملي نيز در جلسه اخير شوراي عتف (۱۲ بهمن ماه) ، با نظر کميسيون هاي تخصصي اين شورا، مختومه اعلام و دليل آن نبود دستگاه متقاضي و بهره بردار و نداشتن حامي عنوان شد. اين شورا از ميان ۴۷ طرح کلان ملي، ۲۲ طرح کلان را به عنوان طرح هاي اولويت دار و متناسب با اقتصاد مقاومتي و نياز ملي و ۱۳ طرح را با اولويت دوم انتخاب کرد.

جدول ۱۲ طرح کلان مختومه بدون دستگاه متقاضي
تصوير شماره 3

طرح هاي فناوري دستخوش سياسي کاري دولتها
جمع بندي اظهارات و شواهد موجود حاکي از آن است که برغم آنکه اقتصادهاي پيشرفته برپايه پرداختن به موضوع پژوهش و فناوري و سرمايه گذاري خطرپذير شکل گرفته اند اما در کشور ما آنطور که بايد، دولتها توجهي به زيرساخت سازي براي طرح هاي پژوهشي ندارند. چرا که بسياري طرح هاي پژوهشي فناوري نيازمند سرمايه گذاري طولاني مدت است و زودبازده نيست اما از آنجايي که دولتها فقط تا ۴ سال آينده خود را مي بينند، از طرحهايي بهره برداري مي کنند که در همان دولت افتتاح شود و بازدهي کمتر از ۴ سال داشته باشد.
با اين نگرش به نظر مي رسد طرح هاي پژوهش و فناوري با عمر بيش از ۴ سال تا حدي دستخوش سياسي کاري دولتها شده و از آنجايي که جايي در کارنامه بهره برداري دولتها ندارد، به آن توجهي نيز نشده است.
اين درحالي است که براي رسيدن به اقتصاد دانش بنيان به دور از ديدگاههاي جناحي بايد صبر داشت و براي به ثمر رسيدن يک ايده علمي بايد سالها تلاش و ريسک کرد. اين روزها ديگر سرمايه گذاري روي ايده هاي فناوري با عنوان سرمايه گذاري خطر پذير بخش جدايي ناپذير براي رسيدن به رشد اقتصادي محسوب مي شود و به ثمر نرسيدن يک ايده هم پشيماني به بار نمي آورد. در مقابل اگر طرحي به بار بنشيند مي توان شاهد سالها سودآوري اقتصادي آن بود. اين باوري است که در بسياري از اقتصادهاي موفق دنيا نهادينه شده است.



با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويدمنبع: مهر

فروش اسکریپت

اسکریپت مجله تفریحی فان سیتی به فروش میرسد. جهت دریافت اطلاعات بیشتر به صفحه زیر مراجعه کنید.

فروش اسکریپت

گزارش تخلف

تمامی مطالب از سایت های مجاز فارسی و ایرانی تهیه و جمع آوری شده است، در صورت وجود هرگونه مشکل از طریق صفحه گزارش تخلف اطلاع دهید.

تبلیغات


جدیدترین اخبار

داغ ترین اخبار

در انتخاب و نمایش محتوا هیچ دخالت انسانی وجود ندارد لذا از شما خواهشمندیم در صورتی که این مطلب را مغایر با قوانین جمهوری اسلامی ایران است به ما گزارش کنید.